Nasz Twitter STREFA POLITOLOGII - OD ABSOLWENTÓW DLA UCZNIÓW I STUDENTÓW
Nasz profil na Facebooku
STRONA GŁÓWNA
PSYCHOLOGIA
Działania twórcze
Projekt własnego przedsięwzięcia
Przywództwo i kierowanie zespołem
Technika negocjacji
Zarządzanie kadrami
Przywództwo w państwach totalitarnych XX wieku
Psychologia polityki
Decydowanie polityczne
Komunkowanie polityczne
Zarządzanie i komunikowanie społeczne
ETYKA I FILOZOFIA
Etyka
Filozofia
Historia myśli politycznej
Myśl polityczna
Współczesne idee polityczne
PAŃSTWO, PRAWO, POLITYKA
Współczesne systemy polityczne
System polityczny i prawny RP
Partie i systemy partyjne
Ruchy społeczne
Teoria administracji publicznej
Prawo administracyjne
Prawo europejskie
Fundusze pomocowe i strukturalne
Samorząd i wspólnoty lokalne
Polityka gospodarcza i społeczna
Teoria polityki
Socjologia polityki
Metodologia badań politologicznych
MIĘDZYNARODOWO
Międzynarodowe stosunki polityczne
Koncepcje współczesnych stosunków międzynarodowych
Międzynarodowe stosunki gospodarcze
Konflikty współczesnego świata
Relacje transatlantyckie
Organizacje międzynarodowe
Społeczeństwa obywatelskie Europy
Problemy narodowościowe w Europie
PRACE DYPLOMOWE
FORUM
KONTAKT

















































































































































































































































































































































































































































































































































































































































































































































































































PSYCHOLOGIA POLITYKI

WYŻSZA SZKOŁA ZARZĄDZANIA I BANKOWOŚCI W POZNANIU
FILIA WE WROCŁAWIU

  

Kierunek: POLITOLOGIA
Tryb: niestacjonarny na odległość
Semestr: III
Poziom studiów: DRUGIEGO STOPNIA
Imię i nazwisko: Alfreda Klemt-Kuziorowicz

 

Charakterystyka przywództwa politycznego na przykładzie Mao Ze-donga 

 

Praca z  przedmiotu: Psychologia polityki 


Wykładowca: mgr Małgorzata Antoszewska
Przywódca to członek grupy społecznej, który dzięki specyficznym cechom osobowości lub dzięki zajmowanemu stanowisku narzuca innym swoje przekonania, inicjuje, kieruje, zespala działalność tej grupy. Przywódcą może zostać poprzez wpływ autorytetu osobistego lub instytucjonalnego. W imieniu tej grupy, organizacji społecznej, która go uczyniła swoim wodzem, podejmuje decyzje. Każda organizacja potrzebuje twórczych liderów, skoncentrowanych na przyszłości, z praktycznymi umiejętnościami menedżerskimi odnoszącymi się do działania „tu i teraz”. Przewodzenie to wprowadzanie wizji i kierunku działania danej grupy, organizacji. Lider musi w odpowiedni sposób komunikować się z osobami, których współpraca może być niezbędna podczas realizowania strategii w przyszłości oraz z innymi grupami akceptującymi i wspierającymi jego wizję, uznającymi jej ważność.

Z punktu widzenia funkcjonowania systemu politycznego najpoważniejszym  składnikiem fenomenu przywództwa jest nie tyle osobowość jednostki, ile mechanizmy legitymizacji, oparte na społecznym zaufaniu i poparciu dla przywódcy. Legitymizacja władzy to upoważnienie do działania. Jest to ten   z atrybutów władzy politycznej, który daje możliwość podejmowania decyzji1. Przywództwo polityczne to wg definicji osoba (czasami grupa osób), która dzięki swoim zdolnościom kierowniczym wywiera zdecydowany wpływ na działalność struktur politycznych  zbiorowości  społeczne.

1. Źródło: http:///pl..wikipedia.pl

W politologii stosowany jest podział przywództwa politycznego na demokratyczne i niedemokratyczne. Przywództwo polityczne demokratyczne odnosi się do osób, które swoją pozycję osiągnęły w rezultacie wyborów. Istnieje możliwość odwołania przywódcy w takim samym trybie, członkowie organizacji mają więc wpływ na działania swego przywódcy. Natomiast niedemokratyczne przywództwo polityczne dotyczy tych, którzy danej społeczności zostali narzuceni, ich autorytet wynika z poparcia stojącej za nimi siły (np. wojska). Tego rodzaju przywództwa polityczne charakteryzują  systemy totalitarne i dyktatorskie,  natomiast w państwach faszystowskich jest to idea wodzostwa2. Totalitaryzm to charakterystyczny dla XX-wiecznych reżimów dyktatorskich system rządów dążący do całkowitego podporządkowania społeczeństwa państwu za pomocą monopolu informacyjnego i propagandy, ideologii państwowej, terroru tajnych służb i masowej monopartii. Totalitaryzm charakteryzuje państwa, w których ambicje modernizacyjne i mocarstwowe idą w parze z brakiem tradycji demokratycznej lub w przypadku państwa zachodniego (jak III Rzesza) - rozczarowania demokracją, jej kryzysem lub niedostatkiem.

Przykładami państw totalitarnych były narodowo-socjalistyczne Niemcy, stalinowski Związek Radziecki lub Chiny Mao Zedonga. Totalitarny system rządów istnieje do chwili obecnej w Korei Północnej. Państwo totalitarne to takie, które stara się kontrolować całokształt życia obywateli we wszystkich jego dziedzinach. Władza w takim państwie jest skupiona w ręku wodza lub  (rzadziej) wąskiej grupy. W państwie totalitarnym działa na ogół tylko jedna partia, której organy prowadzą działalność kontrolną wobec społeczeństwa równolegle do organów państwowych. Interes państwa jest stawiany tam zawsze na pierwszym miejscu. Od ludności wymaga się całkowitego podporządkowania mu własnych interesów i sposobu życia. Jednostka jest poddawana stałej kontroli, jej prawa i wolności są znacznie ograniczone przez przepisy prawa, a jeszcze dodatkowo często naruszane przez organy państwowe. Wobec społeczeństwa stosuje się różne metody intensywnego oddziaływania na świadomość. Indoktrynacja rozpoczyna się właściwie od kolebki. Państwo stara się ukształtować pożądany sposób myślenia obywateli poprzez odpowiednią organizację szkolnictwa, wychowanie młodego pokolenia, oddziaływanie prasy, radia, telewizji  i kultury. W systemie totalitarnym często stosuje się przymus, a nawet terror w stosunku do społeczeństwa, które całkowicie (totalnie) podporządkowuje się państwu. Nie może istnieć opozycja. Niektóre państwa totalitarne kontrolują gospodarkę poprzez reglamentację surowców lub limitowanie produkcji. Ma to miejsce również w państwach, w których istnieje własność prywatna.

Cechą charakterystyczną państwa totalitarnego jest jego dążenie do kontrolowania wszystkich dziedzin i przejawów życia społecznego i osobistego człowieka, jego przekonań politycznych, wierzeń religijnych, stosunków rodzinnych. Proces ten jest ciągły, stale rozszerzany, a  ingerencja sięga nawet takich dziedzin jak prokreacja. Państwo totalitarne bardzo ogranicza, czasem wręcz znosi suwerenność narodu. Jednostka jest  traktowana przedmiotowo. Państwo oczekuje bezwarunkowego  poparcia dla swej polityki. Przykładami państwa totalitarnego są III Rzesza Niemiecka (1933-1945), stalinowski Związek Radziecki, Kuba, państwo Czerwonych Khmerów w Kampuczy.

Łagodniejsza forma totalitaryzmu to autorytaryzm. W państwach autorytarnych władza faktycznie jest skupiona w ręku jednostki lub nielicznej grupy. Społeczeństwo uczestniczy w organizacjach politycznych w bardzo ograniczony sposób, jest na ogół apatyczne, bierne, nie sprzeciwia się woli władzy. Jednostka musi się bezwzględnie podporządkować decyzjom organów państwowych. Dużą rolę w takim państwie odgrywa policja, która ma rozległe uprawnienia i stale kontroluje społeczeństwo dzięki pracującym dla niej donosicielom i tajnym agentom.

W państwie autorytarnym władzę czasami sprawuje wojsko (junta). Większość stanowisk w organach państwowych zajmują wojskowi i rządzą za pomocą rozkazów, które ludność musi bezwarunkowo wykonywać. Państwo autorytarne dopuszcza nawet pewne rozbieżności zdań w obrębie wąskiej grupy rządzącej, ale pluralizm ten ściśle kontroluje. Jedna silna partia ma znaczną przewagę nad innymi, znacznie słabszymi pozostającymi w opozycji. Państwa autorytarne działają głównie w społeczeństwach mniej cywilizacyjnie rozwiniętych. Państwo autorytarne jest dyktaturą, choć łagodniejszą niż dyktatura totalitarna, a interes państwa jest zawsze stawiany wyżej niż interes jednostki. Nie pozwala na powstanie społeczeństwa obywatelskiego i jego działanie, a obywateli postrzega nie  jako zbiór jednostek, lecz jako masy.

Interes państwa jest zawsze ustawiany ponad interesem pojedynczego człowieka. W państwie totalitarnym władza wpływa na świadomość obywateli. Oznacza to, iż ideologii podporządkowane są wszystkie etapy życia człowieka. Obywatel jest tylko figurą, która ma  potwierdzać działanie władzy. W państwie totalitarnym mamy do czynienia z całkowitym zamknięciem się na świat, a zatem nie można też mówić o prowadzeniu przez nie polityki międzynarodowej. Władze dążą do konfliktu i agresji w polityce zagranicznej, przy jednoczesnym nacjonalizmie. Ilekroć szukamy wyjaśnień dla naszych problemów, korzeni historycznych  i kulturowych zawsze  sięgamy do starożytności,  a tu nader często do historii  Chin. Fundamentem  kultury tego państwa  są następujące wartości: harmonia, równowaga i pokój.

Zgodnie z powyższym  panuje zgoda, jedność i porządek. Podporządkowanie zawsze w tej kulturze stało wyżej jak walka, bunt czy rebelia. Panował kult pokoju. Sile należało przeciwstawiać zręczność taktyczną, unikać rozlewu krwi, zniszczeń. Należało dążyć do harmonijnego współżycia z sąsiadami. Jak mogło dojść do sytuacji, iż „jeden  człowiek rządził ćwiercią ludności świata przez ćwierć wieku"3?

3. M. Mankowicz , Przywódcy polityczni współczesnego świata. Mężowie stanu, demokraci i tyrani. Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2007
 
Chiny są drugą, obok Mezopotamii, kolebką najstarszej i do dziś przetrwałej cywilizacji światowej. Pierwsze wzmianki o Chinach, pochodzące z 1600 p.n.e., dotyczą państwa plemiennego o ustroju niewolniczym (Shang). Do III w. p.n.e. Chiny były rozbite na wiele wzajemnie zwalczających się państewek. Jednolite państwo powstało w 221 p.n.e. z inicjatywy założyciela dynastii Cin . W trakcie  panowania tej dynastii wybudowano system obronny  przeciwko Hunom znany jako Wielki Mur Chiński. W okresie panowania dynastii Han (206 p.n.e. - 220 n.e.) Chiny wytworzyły swoją własną kulturę, która przetrwała do dnia dzisiejszego. Państwo przeżywało okres wielkiego wzrostu, znacznie rozszerzyło swoje terytoria. To wtedy powstał Szlak Jedwabny. W latach 618-907 za panowania dynastii Tang, Szlak Jedwabny stał się największym szlakiem handlowym na świecie, a kultura chińska i buddyjska osiągnęły wysoki poziom rozwoju. W 1211 Chiny zostały podbite przez Temudżyna mongolskiego władcę, który przyjął imię Czyngis-chan. Wnuk Czingis - chana ogłosił się cesarzem i założył dynastię Jüan. Rządy dynastii mongolskiej wywołały opór i bunty ludności, w ich wyniku władzę przejęła panująca w latach 1368-1644 dynastia Ming. Za czasów panowania tej dynastii powstało wiele świątyń i pałaców, sztuka chińska osiągnęła szczyt swego rozwoju, nastąpiła stabilizacja gospodarcza i polityczna. W XVI w. powstała dynastia Cing, którą założyli  wezwani przez Portugalczyków (założycieli kolonii  w Makao) na pomoc w stłumieniu powstania Mandżurowie. Panowała ona w latach 1644-1911. Ostatni władca tej dynastii, poprzez zbyt biurokratyczne sprawowanie rządów doprowadził do konfliktów wewnętrznych i upadku gospodarczego kraju. Pod koniec XIX w. Chiny stały się jednym z najbiedniejszych państw świata. W latach 1840-1860 Chiny stoczyły z Francją i Wielką Brytanią trzy przegrane wojny, tzw. opiumowe. Tragiczna sytuacja powstała w ich wyniku doprowadziła  do wybuchu największego w dziejach kraju powstania chłopskiego. Mowa o powstaniu Tajpingów, które w efekcie zmieniło cesarstwo chińskie w kraj półkolonialny4.


Republikę Chińską proklamowano w 1911 r. Proklamacja była następstwem rewolucji burżuazyjno-demokratycznej, w wyniku której obalona została władająca Chinami od 1644 roku dynastia mandżurska. Utworzono wtedy partię nacjonalistyczną - Kuomintang.            

W 1921 roku powstała Komunistyczna Partia Chin, której jednym z założycieli był Mao Zedong. Mao był najstarszym z czworga dzieci średniozamożnego rolnika, trudniącego się uprawą i handlem ryżem. Urodził się we wsi Saho Shan, prowincji Hunan, w rodzinie chłopskiej. Wychowywał się w rodzinie, której ojciec był  przywiązany do konfucjańskich wartości hierarchii, posłuszeństwa i pracy.` Natomiast matka była głęboko wierzącą buddystką. Mao pod jej wpływem oddawał się ceremoniom religijnym, natomiast nie znosił pracy na roli. Ponieważ od dziecka był uparty, zbuntowany i nieposłuszny, przy tym nie lubił pracy na polach ryżowych, to bardzo często popadał w konflikty z ojcem. Dzięki namowom matki ojciec zgodził się na jego naukę, ale nie ponosił już kosztów jego kształcenia I utrzymania. Ponieważ odbiegał statusem materialnym od innych uczniów, często narażany był na drwiny ze strony lepiej sytuowanych. Z tego okresu pozostała w nim nienawiść do ludzi bogatych, których tępił zajadle przez całe swoje życie. Jego młodość przypadła na okres, kiedy Chiny znalazły się w chaosie wywołanym upadkiem systemu cesarskiego. Przez Chiny przetoczyła się fala klęsk głodowych, kryzysem dotknięta została każda rodzina.

Mnożyły się powstania chłopskie, na które władze cesarskie odpowiadały brutalnymi represjami. System wartości młodego człowieka ulegał zburzeniu i przechodził  proces gwałtownych przewartościowań związanych z tą sytuacją. Najpierw nabrał sporego dystansu do z natury swej pokojowo nastawionego buddyzmu, kolejno kwestionując system monarchiczny i konfucjonizm. Dostrzegał, iż porządek systemowy polegał na bezwzględnym panowaniu człowieka nad człowiekiem. W trakcie nauki nawiązał przyjaźń Hsiao Chu-chang, który dostarczył Mao książkę stanowiącą swoisty przewodnik po życiu dla młodego buntownika. „Wielcy bohaterowie świata" – pozycja, która  opisywała osobistości świata zachodniego, wśród nich Napoleona, Washingtona i Lincolna – wywarła na Mao ogromne wrażenie, pozostała jego swoistym przewodnikiem politycznym. Po wybuchu rewolucji republikańskiej w 1911 roku, skutkującej obaleniem dynastii Cing, Mao wstapił do armii. Kariera wojskowa nie była mu pisana, gdyż najczęściej pełnił służbę pomocniczą co nie odpowiadało jego oczekiwaniom, zatem powrócił do nauki. Mao Zedong po wielu latach samokształcenia podjął studia na uniwersytecie, gdzie znalazł się pod wpływem Yanga Changji, nauczyciela wykształconego w Niemczech i Szkocji. Yang Changji uznawany jest za twórcę filozofii łączącej elementy chińskie i zachodnie, w której kluczowym zagadnieniem dla społeczeństwa był indywidualny rozwój w warunkach wolności. Pod jego wpływem Mao uległ fascynacji indywidualizmem. Był aktywnym działaczem ruchu o nazwie Nowa Ludowa Organizacja Studencka i sprawdził się w niej jako przywódca o dużym posłuchu u kolegów. To dzięki tej aktywności zetknął się też z ideą socjalizmu europejskiego, którym był bardzo zafascynowany. Uważał, że jego idee są jedynie słuszne i umożliwiające spokojny byt społeczeństwu nękanemu ustawicznymi wojnami domowymi, klęskami naturalnymi i zagrożonemu w swojej niepodległości.

Idea zjednoczonych Chin była kwestionowana zarówno przez pomniejszych lokalnych władców, jak też przez obce państwa, usiłujące osłabić Państwa Środka. Przeciwko Japonii, która uzyskała w Chinach znaczące koncesje ekonomiczne i polityczne doszło do masowych wystąpień w  1919 r., a jednym z organizatorów bojkotu antyjapońskiego był Mao Zedong. Nawoływał do wyeliminowania z Chin wszystkich wpływów obcych mocarstw. Jego mottem przewodnim wciąż był nacjonalizm i tradycje narodowościowe społeczeństwa. Jednakże bardzo szybko doszedł do wniosku, że odwoływanie się wyłącznie do nastrojów narodowościowych jest niewystarczające. Przy ogromnym zróżnicowaniu narodów i istniejących między nimi konfliktami interesów tylko wezwanie ludu chińskiego do rewolucji może być skutecznym narzędziem w walce z ciemiężycielami. Zajął się popularyzowaniem idei i doświadczeń rewolucyjnych marksizmu i bolszewizmu. Jego działalność nabrała ogromnego tempa. Wkrótce wciąga się w  organizację  marksistowskich  kółek dyskusyjnych w Pekinie wraz z innymi aktywistami. Przepełniony ideami zaczerpniętymi z „Manifestu komunistycznego" Marksa i Engelsa staje się rewolucjonistą i aktywnym działaczem Komunistycznej Partii Chin, której jest współzałożycielem. Wraz z przywódcą Partii Nacjonalistycznej, Kuomintang, tworzą koalicję rewolucyjną celem walki z rozmaitymi lokalnymi przywódcami wojsk republikańskich. Mao jest tak przekonujący, iż zostaje jako przedstawiciel KPCh członkiem najwyższych władz Kuomintangu. Dobra współpraca trwa w okresie 1924-1927 r., potem atmosfera i współpraca pogarszają się. Dochodzi do aresztowań komunistów i zarzucania im spiskowania przeciwko rządowi. Sytuacje tę wykorzystuje Mao i nawołuje w 1927 r. do rewolucji chłopskiej upatrując w tej klasie społecznej siłę napędową.

W odwecie Kuomintang delegalizuje komunistyczną KPCh. Komuniści organizują zgodnie z wytycznymi radzieckich doradców podziemną Robotniczo-Chłopską Armię Czerwoną Chin. Już obowiązuje teza iż przemoc w walce politycznej jest uzasadniona. Mao zostaje przewodniczącym Chińskiej Republiki Radzieckiej zorganizowanej w prowincji Jiangxi w roku 1931. Republika trwa aż do 1934 r. Dopiero w wyniku militarnej akcji wojsk rządowych i opanowania tego terytorium Mao zostaje zmuszony do przemieszczenia oddziałów komunistów do północno-zachodnich Chin. Był to tzw. Długi Marsz. W jego wyniku zginęło ok. 30 tysięcy ludzi z armii liczącej 100 tys. Ucierpiała też rodzina samego Mao, gdy w sytuacji zdawało się bez wyjścia w wyniku okrążenia przez wojska rządowe, pozostawił pod opieką wieśniaków trójkę swoich dzieci , po których wszelki ślad zaginął. Pomimo wielkich strat poniesionych w czasie Długiego Marszu partyzantka Mao przetrwała i była w dalszym ciągu silna.

On sam ugruntował swoją  pozycję  przywódcy wśród chińskich komunistów i w 1935 został wybrany na przewodniczącego KPCh. Okazał się on nie tylko dobrym strategiem wojennym i politycznym, ale coraz częściej uchodził za wiodącego ideologa. Nie było w jego otoczeniu odważnych do podejmowania dyskusji, jego zdanie było traktowane jak opinia wyroczni. Jego żarliwe wystąpienia przed żołnierzami i wieśniakami zjednywały wyznawców komunizmowi. Partia ciągle poszerzała swe szeregi.

W wyniku prowokacji doszło do wybuchu kolejnej wojny z Japonią. Kolejny raz komunistyczny przywódca Mao podpisał umowę koalicyjną z przywódcą Partii Nacjonalistycznej Kuomintang  Czang Kaj-szekiem, celem wspólnej walki z napastnikiem. Dobra i zgodna współpraca trwa tylko do 1940 r., potem aż do lipca 1941 komuniści podejmują wiele akcji bez uzgodnień z rządem, aż do ustania wszelkiej aktywności przeciwko Japończykom. Jednocześnie cały czas, przyjmując taktykę zyskiwania na czasie, gromadzili siły.  Po zakończeniu II wojny światowej sytuacja w Chinach wróciła do stanu sprzed wojny z Japonią. Mao i inni komuniści głośno już mówili o swoich celach politycznych. Ich zamiarem było wprowadzić Chiny do "królestwa socjalizmu"5, a to oznaczało dążenie do kolejnej wojny domowej.

5. M. Mankowicz, Przywódcy polityczni współczesnego świata. Mężowie stanu, demokraci i tyrani. Wydawnictwo Uniwersytetu Jagielońskiego, Kraków 2007

Wielokrotnie dochodziło do starć zbrojnych między wojskami Kuomintangu a oddziałami komunistycznymi. Wojna domowa rozgorzała na dobre w roku 1947. Chińska Armia Ludowo-Wyzwoleńcza Mao szybko zdobywała przewagę nad zdemoralizowaną i przemęczoną armią rządową. Wojska Mao opanowywały coraz większą część terytorium Chin. W styczniu 1949 opanowały Pekin, a to oznaczało przegraną strony rządowej. Rząd Czang Kaj-szeka i zwolennicy Kuomintangu znaleźli schronienie na Tajwanie. Natomiast Mao 1 października 1949 r. proklamował w Pekinie na Placu Tiananmen powstanie Chińskiej Republiki Ludowej. Chińscy komuniści nawiązali symbolicznie do rewolucji bolszewickiej wybierając tę datę, uważając się zresztą za jej spadkobierców. Chiny stawały się państwem komunistycznym. Mao stanął na czele ChRL jako jej przewodniczący sprawując ten urząd do roku 1959. Kierował różnymi innymi instytucjami, ale zawsze źródłem jego władzy była partia komunistyczna sprawująca nadrzędną rolę w całym systemie i pozostał jej przewodniczącym aż do śmierci w 1976 r.

Mao Zedong został zapamiętany jako inicjator wielkich kampanii nazwanych Sto Kwiatów (1957), Wielkim Skokiem Naprzód (1958) i Rewolucji Kulturalnej (1965). Rezultatem pierwszej z nich były wzmożone represje i zaostrzenie kursu polityki. Mao znany jako wielbiciel haseł anarchistycznych, głosił konieczność spontanicznego działania mas ludowych Kampania Stu Kwiatów zachęcała do krytyki władz partyjnych, ale przybrała tak ogromne rozmiary, że oficjalnie ogłoszono, iż prawica wykorzystała ją do zaatakowania partii i socjalizmu. W efekcie doszło do czystek w partii i osadzenia setek ludzi w więzieniach. Wielki Skok Naprzód zakładał powszechną industrializację kraju. Cała idea polegała na sprzężeniu rolnictwa i przemysłu. Jednym z pomysłów Mao było np. zobowiązanie ludności wiejskiej do wytapiania stali w prymitywnych piecach. Tworzone komuny miały realizować się w działalności rolnej i równocześnie prowadzić działalność przemysłową. Równocześnie  z wprowadzeniem tego planu zmniejszono wydatki na finansowanie służby zdrowia, edukacji i inne cele konsumpcyjne. Całość zakończyła się klęską. Nie zrealizowano żadnych założonych celów, gospodarka została doprowadzona do ruiny a do tego był to okres klęsk żywiołowych.               

W wyniku wielkich powodzi, które spowodowały spustoszenia w rolnictwie, zapanował głód. Była to jedna z największych klęsk głodu w historii ludzkości. Mao odwołał Wielki Skok i powrócono do tradycyjnych metod gospodarowania. Kolejną kampanią, która nie dość, że zakończyła się niepowodzeniem, bo zapanował krwawy chaos, to jeszcze doprowadziła do nieodwracalnych strat kulturowych, była Wielka Proletariacka Rewolucja Kulturalna. Mao pragnął odzyskać pełnię władzy zachwianej w wyniku klęski Wielkiego Skoku. Postanowił równocześnie pozbyć się konkurujących z nim członków kierownictwa. Cały pomysł sprowadzał się do objęcia całości życia społecznego formami właściwymi dla organizacji struktur wojskowych. Mao wezwał młodzież do rozprawy ze zbiurokratyzowanymi  strukturami władzy, które ogłoszono zdrajcami ideałów rewolucji.

Utworzone z młodzieży formacje Czerwonej Gwardii wyszły na ulice, palono wybitne dzieła literatury, bezczeszczono i niszczono zabytki historyczne, wszelkie przejawy kultury i cywilizacji. Hunwejbini w ciągu następnych miesięcy przeprowadzali masowe pogromy ludzi zasiadających w różnych instytucjach władzy, dziennikarzy „myślących inaczej", przeróżnych przywódców. W krótkim czasie doszło do tak wielkiego zanarchizowania stosunków społecznych, że funkcjonowanie państwa było niemożliwe. Decyzją Mao zaczęto ograniczać wpływy Hunwejbinów, podporządkowywać ich obowiązującym w wojsku rygorom, ograniczono za pomocą armii przeróżne ekscesy młodych bojówkarzy.

Wynik Rewolucji Kulturalnej? Mao odzyskał władzę, jego przeciwnicy polityczni zostali wyeliminowani z życia politycznego, osadzeni w obozach reedukacyjnych, albo pozbawieni życia. Zaczął obowiązywać kult Mao. Wydano wszystkie jego prace. Od tego momentu przestały obowiązywać wszelkie inne autorytety, wszelkie działania partii przestały opierać się na tradycyjnym marksizmie-leninizmie. Jedyną słuszną była wykładnia Mao. Owo swoiste połączenie ideologii komunistycznej z innowacjami wynikającymi z doświadczeń zaczęto nazywać maoizmem. Najistotniejszą ideą maoizmu jest przekonanie, że walka zbrojna jest podstawową formą aktywności rewolucyjnej i pozwala na realne dochodzenie i utrzymanie władzy komunistom. Wojna i polityka wzajemnie się przenikają, a źródłem władzy zawsze jest siła. To chłopi wg. Mao stanowią przedmiot rewolucji i to chłopi stanowią klasę rewolucyjną, a nie – jak uważali marksiści – proletariat. Zaprzeczał istnieniu obiektywnych czynników i praw rozwoju społecznego, bo wszystko zależy od ludzkiej woli i chęci działania. Najważniejszą rolę przypisywał masom, bo to one kreują rzeczywistość.

Zaprzeczał osiągnięciom kultury i techniki. Nawet wojna i broń nie są żadnym argumentem, bo to człowiek decyduje o przebiegu działań wojennych. Komunizm zgodnie z ideologią maoizmu można budować wszędzie i w każdych warunkach, o ile tylko posiada się odpowiednią władzę polityczną. Maoizm upatrywał sens w przewodniej roli partii tylko wtedy, gdy stale jest ona poddawana weryfikacji przez masy ludowe. Odwoływanie się bezpośrednio do mas ludowych umożliwia rozwiązanie każdego problemu. Jest to program skierowany przeciwko wszelkim autorytetom, teoriom, przeciwko intelektualistom. Maoizm głosi prymat woli i działania nad myślą. Chińczycy zostali poddani eksperymentowi politycznej dyktatury totalitarnej wymyślonej przez Marksa i Engelsa, udoskonalonej przez Lenina, a wprowadzonej w życie i wzbogaconej przez specyficzne, charakterystyczne dla tego społeczeństwa atrybuty, przez Mao Zedonga. Chińskie społeczeństwo o wielowiekowej tradycji feudalnej i hierarchicznej pozwoliło na to, by Mao stał się władcą absolutnym.

Rządy Mao to rządy charakteryzujące się ogromną represyjnością. Miliony ludzi zapełniały więzienia i obozy reedukacyjne. Miliony zginęły w czasie trwających walk. Naród był poddawany stałej indoktrynacji. Okazał się człowiekiem nieobliczalnym. Politykiem, który w imię osobistych kaprysów i motywacji gotów jest dokonać straszliwych spustoszeń (Rewolucja Kulturalna). Człowiek, który stracił dzieci, brata i żonę podczas wojny i rewolucji okazał się bardzo nieczuły na cierpienia innych. Ani nędza milionów rodaków umierających podczas "Wielkiego Skoku", ani tragedie jego sympatyków czy współpracowników partyjnych nie wywarły na nim wielkiego wrażenia. Członkowie świty Mao byli ciągle pod jego obserwacją i stale spoczywał na nich cień podejrzenia. Starzy towarzysze z czasów walki o władzę zostali skazani na „wewnętrzne wygnanie" lub na śmierć. Należy podkreślić, że rola Mao była skrzętnie ukrywana przez propagandzistów, przewodniczący zawsze wyręczał się w takich sprawach innymi. W polityce i w życiu osobistym pozbywał się ludzi, którzy okazali się mu już więcej nieprzydatni lub wzywał ich z powrotem, gdy znalazł się w opresjach (np. Deng Xiaoping), jeśli tylko udało im się przeżyć okres niełaski Wielkiego Wodza. Miał w zwyczaju sprawdzanie wierności swych podwładnych, których często wzywał o każdej porze dnia i nocy, tak że musieli być oni do jego dyspozycji praktycznie przez cały czas. Nigdy nie miał ustalonego planu zajęć z wyjątkiem takich dni jak: Święto Pracy, Dzień Narodu czy odwiedziny zagranicznych gości.

Mao praktycznie nie miał żadnych bliskich przyjaciół. Pomimo oficjalnych zdjęć przedstawiających go jako skromnego człowieka, Mao lubował się w luksusie. Żyjąc w luksusowej willi niedaleko Zakazanego Pałacu odizolował się od społeczeństwa, jego problemów. Zawsze wokół niego znajdowała się liczna grupa ochroniarzy i zaufanego personelu, którzy dbali o jego bezpieczeństwo. Jako władca podróżował po kraju prywatnym pociągiem wyposażonym we wszelkie wygody. Aby nikt nie wiedział o planowanym celu podróży, wstrzymywano na jego rozkaz cały ruch kolejowy i nakazywano opuszczenie dworców przez wszystkich podróżnych ze względów bezpieczeństwa.       

W czasie fali głodu dochodziło nawet do tego, że przesadzano całe pola ryżowe w nowe miejsca, obok których Mao przejeżdżał, aby zapewnić go, że jego "mądre" zalecenia odnośnie polityki rolnej są realizowane. Dla jego potrzeby w pobliżu Pekinu zlokalizowano obóz pracy, w którym wytwarzano żywność na jego potrzeby, a następnie dostarczano samolotem do jego rezydencji. Obowiązywała przy tym zasada, że najpierw musiała ona zostać spróbowana przez wyznaczonych ludzi, co miało zapobiec próbie otrucia Wielkiego Wodza. Zdrowie Mao było jednym z najważniejszych, ale skrzętnie skrywanych problemów podczas jego rządów. Zmagał się przez całe życie z depresją, cierpiał na ustawiczne lęki i niepokoje oraz bezsenność. Był uzależniony od  leków psychotropowych, które zażywał przez wiele lat.

Mao Zedong zmarł w wieku 82 lat  w Pekinie. Jego ciało zmumifikowano i złożono w specjalnym mauzoleum. Ceremonia pogrzebowa odbyła się na placu Tiananmen. Mao stał się sławny głównie ze względu na jego szeroko zakrojony kult, który koncentruje się wokół jego osoby. „Przewodniczący" zawsze starał się ukazać siebie jako wroga wielkich posiadaczy ziemskich, przedsiębiorców oraz zachodniego i amerykańskiego imperializmu, jako sojusznika zubożałych chłopów i robotników. Niektórzy twierdzą, że cześć, jaka jest mu oddawana, stoi w sprzeczności z podstawowymi zasadami marksizmu. Dziedzictwo po Mao ma bardzo kontrowersyjny charakter i bywa często przedmiotem sporów. Niektórzy kontynentalni Chińczycy uważają Mao Zedonga za wielkiego rewolucyjnego przywódcę, który jednak nie ustrzegł się pewnych błędów w końcu życia. Deng Xiaoping powiedział o nim, że: „był w 70% dobry a w 30% zły"6, a „jego wkład i zasługi są ważniejsze od jego pomyłek". Są też tacy, którzy obwiniają go za konflikt z ZSRR i pogorszenie stosunków z dotychczasowym sojusznikiem. Wielki skok i rewolucja kulturalna kładą się cieniem na jego rządach. Mao jest też obwiniany za brak wypracowania polityki kontroli urodzeń, co sprawiło, że doszło do ogromnego przyrostu ludności i zmuszenia następnego rządu do wdrożenia tzw. programu jednego dziecka.

6. Słownik politologii, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2008, str.306-308

Mao zostawił jednakże po sobie, mimo wielu porażek, także pozytywny dorobek. Do takich pozytywów zalicza się wiejskie kolektywy, które rozrosły się i stały się prężnym elementem gospodarki, co przyczyniło się w efekcie do reformy sektora państwowego. Innym pozytywem jest wszczepienie młodszym pokoleniom Chińczyków przekonania, że „sprzeciw jest uzasadniony"7. Rewolucja Kulturalna zakończyła się chaosem i ogromnymi stratami, ale wielu z młodych Hunwejbinów zapamiętało, że aby taki zryw przekuć w sukces należy wykształcić demokratyczne procedury i instytucje. Ale też, iż ten proces trzeba wprowadzać oddolnie. Do plusów działań Mao Zedonga zalicza się też swoiste zbliżenie ze Stanami Zjednoczonymi Ameryki, które zapewniło Chinom bezpieczeństwo Wiele lat był on zapatrzony w swój ideał polityka i przywódcy – w Stalina. Czerpał wzory z wielu procesów zachodzących w sowieckiej Rosji. Ochłodzenie stosunków wywołane zostało poprzez spory graniczne (najważniejszy był spór o granice na rzece Ussurii) oraz rozbieżne wizje rozwoju komunizmu na świecie i kontrolę nad nim, a także angażowania się Chin w krajach z nimi sąsiadujących. Większość tych problemów powstała po śmierci Stalina, po zastąpieniu go przez Chruszczowa. Stalin uznawał siebie za kontynuatora „prawidłowej" myśli marksistowskiej na długo przed tym, jak Mao zdobył kontrolę nad KPCh i dlatego Zedong dopóki Stalin jeszcze żył, starał się przynajmniej dochowywać wierności wielkiemu sąsiadowi. Po śmierci Stalina Chiny, które wcześniej były satelitą Moskwy zerwały wcześniejszą zależność. Pod koniec życia Mao postanowił polepszyć stosunki z USA, czego wyrazem była wizyta w lutym 1972 r. w Pekinie prezydenta Richarda Nixona. Wykorzystał następnie to ocieplenie stosunków następca Ma Zendunga – Deng Xiaoping i, mimo utrzymywania dyktatury komunistów, utrzymuje poprawne stosunki z USA i innymi państwami zachodnimi.

7. Słownik politologii, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2008, str.306-308

Wielu teoretyków uzasadnia niektóre z działań Mao próbą utworzenia ludzkiej i do pewnego stopnia demokratycznej alternatywy dla stalinizmu.
Literatura:

M. Mankowicz, Przywódcy polityczni współczesnego świata. Mężowie stanu, demokraci i tyrani. Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2007.

Słownik politologii, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2008.

Źródła:

http://pl.wikipedia.pl,

http://pl.portal wiedzy.onet.pl.

WYŻSZA SZKOŁA ZARZĄDZANIA I BANKOWOŚCI W POZNANIU
FILIA WE WROCŁAWIU

  

Kierunek: POLITOLOGIA
Tryb: niestacjonarny na odległość
Semestr: III
Poziom studiów: DRUGIEGO STOPNIA
Imię i nazwisko: Wojciech Kaniuka

 

Ekstremizm polityczny 

 

Praca z  przedmiotu: Psychologia polityki 

Wykładowca: mgr Małgorzata Antoszewska

Geneza pojęcia „ekstremizm” związana jest z łacińskim słowem extremas, które oznacza – końcowy, najdalszy, ostateczny. Ekstremista jest człowiekiem o skrajnych poglądach, radykałem, zwolennikiem skrajnych, ostatecznych środków. Ekstremizm polityczny oznacza więc: po pierwsze – poglądy o skrajnym natężeniu (nie wykluczając aprobaty dla siłowych rozwiązań problemów politycznych), po drugie – sposób politycznej aktywności, która cechuje się forsowaniem wąsko pojętych interesów własnych, bez respektowania interesów innych grup społecznych, oraz nieustępliwością, wraz ze stosowaniem przemocy w osiąganiu celów. Termin „ekstremizm polityczny” ma charakter względny, ponieważ to, jakie postawy w polityce określa się mianem ekstremalnych (radykalnych, krańcowych), zależy od punktu odniesienia, który w danym państwie stanowi dominujący nurt poglądów politycznych. Względność tego pojęcia da się najlepiej zaobserwować w toku zachodzących przemian ustrojowych. Partie komunistyczne w krajach o rozwiniętej demokracji ujmuje się w kategoriach politycznego ekstremizmu, podczas gdy przykładowo w byłych państwach wschodniego bloku komunizm był jedyną dopuszczalną ideologią w oficjalnym życiu społeczno-politycznym, natomiast radykalizm polityczny był przypisywany opozycji działającej na rzecz demokracji.

Przy zastosowaniu tradycyjnego podziału ideologii politycznych na lewicowe i prawicowe, partie ekstremistyczne również kwalifikuje się w tych kategoriach. W państwach demokratycznych ekstremizm prawicowy cechuje się ultranacjonalizmem, etnocentrycyzmem, antyparlamentaryzmem, antypluralizmem, antyegalitaryzmem, pojmowaniem państwa w kategoriach autorytarnych, tj. „prawa i porządku”, idealizacji narodowych tradycji i przeszłości, w której wszystkie instytucje państwowe działały w harmonii, naród zaś był zjednoczony, silny, „czysty” rasowo i dominujący nad innymi, żądaniami ekonomicznymi dotyczącymi obniżenia podatków i ograniczeniami interwencjonizmu państwowego. Ekstremizm lewicowy postuluje natomiast przede wszystkim egalitaryzm, zmianę struktury społecznej w kierunku zmniejszenia nierówności uzyskiwanych dochodów, rozbudowany program socjalny i interwencjonizm państwowy w sferze ekonomicznej, aż do zniesienia własności prywatnej włącznie (ruchy komunistyczne), albo usunięcie władzy państwowej, którą uznaje za niemoralną ze względu na stosowanie przymusu wobec jednostki (ruchy anarchistyczne).

Nurty polityczne, które obejmują zarówno lewicowe, jak i prawicowe partie ekstremistyczne są wewnętrznie bardzo zróżnicowane. W obrębie skrajnej prawicy działają ruchy wyrosłe z międzywojennego faszyzmu oraz partie, które mają na celu czynne przeciwstawianie się komunizmowi lub ludziom odmiennego pochodzenia etnicznego, np. Żydom. Do skrajnej prawicy zalicza się organizacje, które zrodziły się z religijnego fundamentalizmu, natomiast za ekstremistyczną lewicę uważa się partie ekologiczne, feministyczne, pacyfistyczne, anarchistyczne czy komunistyczne. Bez względu na różnice, które wynikają z orientacji politycznych, skrajność postaw politycznych wyraża się w pewnych cechach wspólnych, do jakich należą: wojowniczość i destrukcja ukierunkowana na zniszczenie instytucji demokratycznych w państwie, fundamentalizm przekonań wyrażający się w podziale świata na „dobry” i „zły”, zgodnie z którym własna ideologia traktowana jest jako jedynie słuszna i mieszcząca się w obszarze „dobrego” świata oraz podająca proste recepty na uporanie się ze złożonymi problemami.

Najpełniejsza analiza struktury osobowości ekstremistów politycznych dotyczyła zadeklarowanych i potencjalnych faszystów. Istnieje wiele teorii wywodzących się z klasycznej psychoanalizy, które są określane wspólnym mianem psychodynamicznych. Bez względu na różnorodność zawartych w nich twierdzeń, opierają się na dwóch podstawowych założeniach dotyczących człowieka. Po pierwsze – zostało przyjęte, że mechanizmy regulujące wszelkie zachowania człowieka mają charakter nieświadomy. Założenie drugie mówi o znaczeniu wczesnodziecięcych doświadczeń w kształtowaniu struktury popędowej, pragnień lub potrzeb, które – chociaż nieświadome – determinują zachowania i wybory człowieka w rozmaitych sferach życia, również w sprawach polityki. Zgodnie z tymi założeniami moc sprawczą w skłonności do przyjmowania postaw faszystowskich przypisuje się specyficznie ukierunkowanej – w rezultacie doświadczeń rodzinnych – popędowości.

Według Fromma charakter autorytarny opiera się na dwóch konfliktowych dążeniach, które pozostają w związku symbiotycznym. Jedna z tych tendencji wyrażona jest w masochistycznym przeżywaniu uczucia niższości, pomniejszaniu własnej wartości, pragnieniu stopienia się z osobami, instytucjami, ideami postrzeganymi w kategoriach siły, władzy, autorytetu, który jest z reguły idealizowany, a utożsamianie się z nim podnosi poczucie własnej wartości. Drugą tendencją, przeciwstawną do masochizmu, jest sadyzm wyrażony w silnej potrzebie panowania nad kimś, zadawania cierpienia (np. przez powodowanie społecznej izolacji, wyrządzenie krzywdy fizycznej) i czerpania z tego satysfakcji.

Analizy osobowości ludzkiej jako czynnika decydującego o gotowości do przyjmowania m.in. skrajnych postaw politycznych były także prowadzone w konwencjach innych niż psychodynamiczna. W nurcie psychologii poznawczej powstało szczególnie wiele prac na ten temat. Ogólnie mówiąc osobowość jest pojmowana tutaj w kategoriach względnie stałego, charakterystycznego dla jednostki sposobu postrzegania rzeczywistości, interpretowania napływających informacji, zasobu i treści zakodowanych w systemie wiedzy doświadczeń, struktury i wzajemnych powiązań informacji tworzących reprezentację świata w umyśle. W celu wyjaśnienia różnic między ludźmi pod względem otwartości na polityczne ideologie w psychologii politycznej najpełniej zostały wykorzystane dwie teorie. Pierwszą jest teoria umysłowości twardej/miękkiej autorstwa H. J. Eysencka, druga – to teoria dogmatyczności, opracowana przez M. Rokeacha.

Umysłowość twarda jest tworzona przez syndrom następujących cech: konkretność (skłonność do skupienia się w myśleniu na faktach), praktycyzm (zainteresowanie sprawami materialnymi, nastawienie na gromadzenie dóbr materialnych), egrotyzm, brak empatii, instrumentalne traktowanie ludzi. Miękkość umysłowa jest wyrażona w koncentracji wokół spraw teoretycznych (intelektualnych dociekaniach, spekulacjach umysłowych), estetycznych, etycznych, wysoko rozwiniętej empatii i altruizmie. Porównanie tak rozumianej osobowości członków partii ekstremistycznych – komunistycznych i faszystowskich – z osobowością ludzi o innych orientacjach politycznych, tj. członów partii liberalnej, konserwatywnej i socjalistycznej oraz osób niezaangażowanych politycznie zdeterminowało ujawnienie podobieństwa osobowościowego komunistów i faszystów. Ekstremiści polityczni w większości cechowali się umysłowością twardą, podczas gdy członków pozostałych partii było trudno jednoznacznie zdiagnozować w kategoriach osobowości twardej/miękkiej, natomiast osoby niezaangażowane politycznie przejawiały na ogół typ osobowości miękkiej.

Syndrom cech typu umysłu, które są opisane w kategoriach twardości/miękkości pozostaje w związku ze sposobem emocjonalnego reagowania człowieka w kontaktach społecznych. Osoby, które cechuje umysłowość twarda przejawiają większy stopień agresywności i skłonności do dominowania w relacjach z innymi ludźmi niż ludzie o umysłowości miękkiej. Faszyści i komuniści w porównaniu z osobami politycznie niezaangażowanymi przejawiają znacznie wyższy poziom wrogości i agresji. Te dwa ruchy ekstremistyczne różnią się między sobą wyłącznie sposobem wyrażania wrogich uczuć: faszyści czynili to otwarcie, podczas gdy komuniści ujawniali negatywne emocje bardziej subtelnie, nie wprost. Najprawdopodobniej odmienność komunistów i faszystów wynika z tego, że niektóre treści ideologii komunistycznej nie przystają w pełni do potrzeb, które wynikają ze struktury osobowości komunistów. Ideologia komunistyczna zawierająca w sobie hasła sprawiedliwości i równości, odwołująca się do współczucia ludziom słabszym, poszkodowanym społecznie, pozostaje w sprzeczności wobec umysłowości twardej, ze skłonnościami hedonistycznymi, w tym z tendencją do swobodnego uwalniania m.in. impulsów agresywnych. Z drugiej strony, struktura partii komunistycznej opierała się jednak – podobnie jak struktura partii faszystowskiej – na hierarchii i przymusie, a polityczne programy obu partii zawierały postulaty zniszczenia instytucji demokratycznych. Właśnie te elementy stanowiły o sile przyciągania ideologii faszystowskiej i komunistycznej dla ludzi o umysłowości twardej. Jest więc ona predyspozycją do łatwego przyjmowania zarówno prawicowych, jak i lewicowych postaw politycznych.

Klasyczną już teorią, która wyjaśnia gotowość ludzi do przyjmowania określonych ideologii politycznych jest teoria dogmatyczności autorstwa Rokeacha (1960). Pojęcie dogmatyczności zostało odniesione do osobowości człowieka, która jest rozumiana jako system przekonań. Jest ona opisana w wymiarze o przeciwległych biegunach: zamkniętość (wysoki stopień dogmatyzmu) – otwartość poznawcza (niski stopień dogmatyzmu). Im silniejszy dogmatyzm, tym rzeczywistość jest postrzegana bardziej globalnie, szczególnie mało różnicowane są poglądy nie akceptowane przez człowieka – np. dla katolika inne religie jawią się jako podobne. W systemie wiedzy występują równocześnie logiczne powiązania, które nie są ze sobą powiązane. Świat odbiera się w kategoriach zagrożenia. Osoby o silnej dogmatyczności są podejrzliwe w stosunku do innych ludzi, gdyż chcą w ten sposób zabezpieczyć się przed ewentualnym grożącym niebezpieczeństwem. Równocześnie autorytety podlegają idealizacji: jednostka o dużym nasileniu dogmatyczności nie potrafi dokonać krytycznej oceny akceptowanej przez siebie władzy ani oddzielić człowieka od poglądów, które reprezentuje – np. brak aprobaty dla cudzych poglądów wywołuje antypatię do osoby, która je głosi. U radykałów prawicowych i lewicowych występuje wyższy stopień dogmatyczności umysłu niż u nieekstremistów, przy czym ekstremiści prawicowi są dużo bardziej dogmatyczni niż lewicowi. W związku z tym ekstremiści polityczni są bardziej zamknięci na napływające informacje, mają mniej zróżnicowany obraz rzeczywistości, są skłonni ujmować świat w czarno-białych kategoriach etc., w przeciwieństwie do osób, które nie posiadają skrajnych postaw społeczno-politycznych.

Jak pisze Krystyna Skarżyńska „Do przyjmowania ekstremistycznych postaw politycznych predysponuje także subsystem systemu przekonań człowieka, układ wartości, do których przywiązuje on rozmaitą wagę. Dwie wartości polityczne, będące elementem systemu wartości, są według Rokeacha (1973) podstawowe dla określenia politycznych preferencji ludzi. Jedna z nich to wolność, druga – równość. Są osoby, które przypisują obu wartościom jednakowo wysoką albo niską rangę, dla innych bardziej znacząca jest wolność, dla jeszcze innych – równość. Z badań, które przeprowadził autor (1973), wynikało, iż obie wartości lub jedna z nich były lokowane w systemie wartości znacznie wyżej przez osoby politycznie zaangażowane niż przez ludzi politycznie biernych. Z kolei im silniej była wykształcona orientacja lewicowa, tym większe znaczenie przywiązywano do wartości egalitarnych (równości), mniej zaś cenione były wartości odnoszące się do Boga, domu, rodziny, które miały duże znaczenie dla zwolenników partii konserwatywnych. Dla ludzi otwartych na ideologie ekstremistyczne – faszyzm i komunizm – charakterystyczne było – w przypadku faszyzmu – niskie szacowanie zarówno wolności, jak i równości, a w przypadku komunizmu – wysoka ocena równości i niska wolności. Wyniki badań, które przeprowadził Trenton (1983) oraz Rokeach (1973), pozwoliły na bardziej szczegółowy opis systemu wartości ekstremistów lewicowych (na temat ekstremistów prawicowych brakuje danych). Autorzy stwierdzili, iż cenią oni: humanitaryzm, idealizm, samodyscyplinę i oryginalność, rozwój własnego „ja", autonomię (Trenton, 1983), wartości estetyczne i intelektualne, egalitaryzm (…). Mniejsze znaczenie przywiązują natomiast do konwencjonalnych zwyczajów i norm, prestiżu, religii (…). W innych badaniach, prowadzonych w 1985 roku w Holandii przez van Snippenburga oraz Scheepersa (1991), uczestniczyła duża, reprezentatywna dla społeczeństwa holenderskiego próba (1799 osób), którą m.in. zdiagnozowano za pomocą skali mierzącej radykalizm zachowań politycznych. Sprawdzano, czy i które z osób badanych uczestniczyły w takich akcjach politycznych, jak nielegalne strajki, okupowanie dróg, budynków; autorów badania nie interesował rodzaj spraw, których dotyczyła konkretna działalność, ani typ orientacji politycznej uczestników badania. Analizowano wyłącznie specyficzną dla każdej formy ekstremizmu politycznego skłonność do łamania prawa i stosowania siły w rozwiązywaniu spraw konfliktowych. Wyniki badań dowiodły, iż ludzie o radykalnych zachowaniach politycznych cenią wartości nazywane postmaterialistycznymi: przywiązują dużą wagę do wolności w głoszeniu poglądów politycznych, nieskrępowanej aktywności politycznej i społeczeństwa o rozbudowanych więziach międzyludzkich (…)”1.

1, J. K. Skarżyńska (red.), Podstawy psychologii politycznej, Wydawnictwo Zysk i S-ka, s. 195 – 196.

Ludzie pozytywnie reagują na te ideologie polityczne, które opierają się na wartościach wysoko cenionych przez jednostkę. Ich postawy polityczne oraz skłonność do radykalnych zachowań może zostać zaktywizowana w sytuacji zagrożenia możliwości realizacji ważnych wartości.

Ekstremiści lewicowi w swoich działaniach kierują się motywacją władzy, siłę polityczną postrzegają głównie w organizacji protestów, a więc w negowaniu prawnego porządku i wymuszaniu określonych praw, nie zaś np. w prowadzeniu negocjacji czy podejmowaniu prób tworzenia instytucji i organizacji służących określonym celom. Charakteryzuje ich słabo rozwinięta motywacja afiliacyjna, czyli potrzeba współdziałaniaz innymi ludźmi. Koncentrują się na własnej osobie – cechuje ich wysoki poziom narcyzmu, który przejawia się w przesadnym poczuciu własnej wartości i wyjątkowości, dążeniu do stałego wzbudzania uwagi, podziwu oraz szacunku innych ludzi przy równoczesnej nadmiernej wrażliwości na krytykę.

Faszyści cechują się mniejszą inteligencją niż komuniści. Widoczne są równocześnie znaczące różnice sprawności intelektualnej między przywódcami a członkami politycznych ugrupowań ekstremistycznych. Przywódcy grup terrorystycznych charakteryzują się wysoko rozwiniętą inteligencją, podczas gdy ich zwolennicy przejawiają na ogół znacznie niższy iloraz inteligencji. Są tym samym łatwym obiektem manipulacji dla sprawnego intelektualnie przywódcy.

Należy zaznaczyć, iż wysoki stopień dogmatyzacji współwystępuje z lękiem, niską oceną i skłonnościami paranoicznymi, tzn. podejrzliwością wobec ludzi, tendencją do przypisywania im niegodziwych pobudek działania i tworzenia spiskowej teorii świata. Duża ilość osób o silnej dogmatyczności przejawiała w dzieciństwie symptomy nerwicowe: ssały kciuk, ogryzały paznokcie, miały zaburzenia snu, niepohamowane wybuchy gniewu; w ich przypadku wolniej przebiegał trening czystości, a także później niż inne dzieci zaczynały one kontrolować mocz. Komuniści w porównaniu z członkami partii socjalistycznychi faszystowskich wykazują znaczne wyższe wyniki na skali neurotyczności, czyli są oni mniej zrównoważeni emocjonalnie, nadmiernie pobudliwi, drażliwi, nastrojowi, mniej odporni na stres, a w sytuacjach trudnych – skłonni do załamań.

Według Reicha, politycznych postaw ekstremistycznych nie można przypisywać poszczególnym jednostkom, lecz społeczeństwu jako całości. Za pomocą liczącej wiele pokoleń tradycji doprowadziło ono do wykształcenia wartości, które ograniczają możliwość realizacji naturalnych dla człowieka popędów biologicznych, w tym przede wszystkim popędu seksualnego. Autorytarny, tzn. oparty na hierarchii i przymusie typ relacji rodzinnych, w których rola kobiety sprowadza się wyłącznie do czynności macierzyńskich, oraz religijność, wpędzająca w poczucie winy z powodu odczuwanych potrzeb seksualnych prowadzą do wyparcia popędu seksualnego i sprzężonej z nim agresywności. Te z kolei, zastępczo, w postaci symbolicznej znajdują ujęcie w rozpowszechnianych ideologiach ekstremistycznych.

Polityka państwa z jednej strony determinuje styl życia, system wartości i poziom aspiracji określonych grup społecznych, a za ich pośrednictwem tworzących je rodzin i poszczególnych osób, które wchodzą w skład rodziny. Z drugiej strony, określone ideologie przyswajają tylko te osoby, które ich potrzebują, przy czym potrzeby te wynikają ze struktury charakteru autorytarnego, który ukształtowały określone warunki społeczno-ekonomiczne. Mamy zatem do czynienia ze wzajemnym przenikaniem jednostki, grupy rodzinnej i państwowości.

Istnieją także opinie, iż polityka państwa może powodować przyjmowanie nastrojów skrajnie nacjonalistycznych, a nawet zachowania terrorystyczne. Zachodzi to w sytuacji, gdy są zaniedbywane interesy mniejszości narodowych, ograniczane ich prawa – jako „gorszych”, a ich publicznie prezentowany wizerunek zawiera ujemne cechy. Powstaje wówczas poczucie krzywdy, bunt oraz nastawianie do negatywnych oczekiwań społecznych, czyli wejście w rolę „złego, gorszego”, zdolnego do przejmowania czynów desperackich.

Prawicowego ekstremizmu politycznego nie należy wiązać z problemem mniejszości narodowych w państwie (dużą liczbą imigrantów i wszelkimi trudnościami, które przeżywają, takimi jak adaptacja, trudności w znalezieniu satysfakcjonującej pracy, ubóstwo), lecz raczej z prowadzoną polityką gospodarczą. Radykalne partie prawicowe zyskują mianowicie popularność w krajach, gdzie obowiązuje restrykcyjny system podatkowy oraz w wysokim stopniu rozwinięte są korporacje. Wbrew powszechnie przyjmowanym poglądom, nie została potwierdzona zależność między postawami ksenofobicznymi ludzi oraz odsetkiem urodzin obcokrajowców w państwie a popularnością skrajnie prawicowych partii. W państwach, w których partie te znajdują więcej zwolenników – jak się okazuje – ludzie przejawiają wyższy stopień tolerancji wobec mniejszości narodowych niż w krajach, w których popularność partii skrajnie prawicowych była mniejsza. Genezy współczesnego zachodnioeuropejskiego ekstremizmu prawicowego należy raczej upatrywać w realnej strukturze gospodarczej – nadmiernie rozbudowanym programie socjalnym, na który zazwyczaj przeznaczane są wysokie podatki, i w ograniczeniu jednostkowej wolności ekonomicznej przez wielkie korporacje – niż w irracjonalnych (będących bowiem projekcją własnej wrogości) uprzedzeniach etnicznych.

Związek między pozycją jednostki w strukturze społecznej a gotow ością do przyjmowania ekstremistycznych postaw politycznych jest przedmiotem zainteresowania głównie socjologów i politologów. W pracach niektórych psychologów można znaleźć dane dotyczące głównie poziomu i typu wykształcenia, które może być traktowane jako jeden z czynników określających sposób rozumienia procesów i zdarzeń politycznych; zasób i rodzaj przyswojonej wiedzy pozwala dokonać krytycznej oceny zawartych w ideologii postulatów i metod działania.

Jak się okazuje, niższy poziom wykształcenia współwystępuje z wyższym nasileniem cech autorytarnych, przy czym wraz ze wzrostem wykształcenia i awansem społecznym autorytaryzm ulega osłabieniu, a tym samym może zmniejszać się podatność na ideologie faszystowskie. Im człowiek mniej wykształcony lub ma mniej rozwinięte zainteresowania humanistyczne, tym bardziej jest podatny na ekstremistyczne ideologie prawicowe. Wniosek ten bywa jednak podważany, gdyż okazało się, iż przywódcy grup terrorystycznych są osobami bardzo dobrze wykształconymi, w przeciwieństwie do swoich zwolenników, których poziom wykształcenia był znacznie niższy. Radykalna działalność polityczna – niezależnie od jej programowej orientacji – jest prowadzona przez osoby dobrze wykształcone i aktywne zawodowo. Bezrobocie i niskie wykształcenie pozostają natomiast w wyraźnym związku ze skłonnością do wycofywania się z życia politycznego i apatią polityczną.

Ekstremizm polityczny próbuje się wyjaśnić wskazując, po pierwsze – na szczególną strukturę osobowości ludzi podatnych na ekstremistyczne ideologie polityczne. Wysoko rozwinięty autorytaryzm, typ osobowości twardej, silna dogmatyzacja umysłu, swoista dla jednostki hierarchia wartości politycznych (wolności i równości), silnie wykształcone dążenie do sprawowania władzy oraz poszukiwania stresu można traktować jako predyspozycje do przyjmowania radykalnych ideologii politycznych.

Po drugie – analizowano właściwości intelektualne oraz stopień rozwoju moralnego członków ugrupowań i partii ekstremistycznych. Pod tym względem ustalenia nie są całkowicie spójne; wyniki jednych badań sugerują, iż niższą inteligencją i poziomem moralnym cechują się ekstremiści prawicowi niż lewicowi. Oznaczałoby to, iż niższa inteligencja i większa zależność od autorytetów w rozumowaniu moralnym może sprzyjać angażowaniu się człowieka w prawicową działalność ekstremistyczną. Z kolei im jednostka cechuje się większą inteligencją i jest bardziej autonomiczna w moralnym myśleniu, z tym większym prawdopodobieństwem przyjmie poglądy i/lub podejmie aktywność ekstremistyczną zorientowaną lewicowo. Wyniki innych badań skłaniają natomiast do wniosku, iż związek między stopniem sprawności intelektualnej a skłonnością do przyjmowania skrajnie prawicowej lub lewicowej orientacji politycznej jest modyfikowany przez pozycję, jaką zajmuje człowiek w ugrupowaniu politycznym.

Jak pisze wyżej cytowana autorka „Trzecia grupa badanych czynników służących tłumaczeniu wyzwalania się postaw i radykalnej aktywności politycznej miała charakter społeczny. Analiza zjawisk makrospołecznych doprowadziła do spójnych konkluzji mówiących o tym, iż polityka gospodarcza państwa przyczyniająca się do zubożenia pewnych grup ludzi, a także ograniczająca możliwości samorealizacji jednostki, stwarza warunki do aktywizacji ekstremizmu politycznego. Badanie środowisk mikrospołecznych – rodziny jako grupy pierwotnej oraz grup terrorystycznych – ujawniły ich specyficzny klimat oraz związek z wytwarzaniem postaw i radykalną działalnością polityczną. I tak, wychowanie przyszłych ekstremistów opiera się przede wszystkim na emocjonalnym dystansie, zakazach i nakazach. Osoby, które nie doświadczyły w swym domu rodzinnym uczuć bliskości, więzi i przynależności, chętnie podejmują działalność w grupach terrorystycznych, w których relacje między członkami oparte są na tych uczuciach. Wyniki analiz obejmujących charakterystyki demograficzne ekstremistów politycznych dostarczają stosunkowo najmniej klarownych informacji pozwalających na przewidywanie rodzaju związku między pozycją człowieka w strukturze społecznej a skłonnością do przyjmowania radykalnych postaw politycznych. W jednych pracach dowodzi się, iż niski poziom wykształcenia oraz wykształcenie techniczne czyni ludzi bardziej podatnymi na oddziaływania ekstremistycznych ideologii politycznych (zwłaszcza faszystowskich). W innych zależności te nie są potwierdzane. Stwierdzono nawet, iż radykalną działalność polityczną podejmują przede wszystkim osoby dobrze wykształcone"2.

2. Idem,. s. 205.

Ekstremizm polityczny jest więc wyrażaniem skrajnych poglądów przez osoby, partie polityczne i inne organizacje, stosowaniem radykalnych środków dla osiągnięcia zakładanych celów politycznych, ideowych czy ekonomicznych. Są to skrajne reakcje na istniejącą sytuację polityczną oraz dążenie do radykalnej zmiany systemu.

Przez ekstremistów mogą być reprezentowane zarówno poglądy lewicowe – ekstremizm lewicowy, np. anarchizm, trockizm, maoizm – jak i prawicowe – ekstremizm prawicowy, np. faszyzm, nacjonalizm, neonazizm.

Jak donosi encyklopedia WIEM „Ekstremizm cechuje terror indywidualny i zbiorowy (zabójstwa, podkładanie bomb, podpalenia itp.), przemoc, zamachy wojskowe (pucze), mające na celu zastraszenie, sparaliżowanie bądź wyeliminowanie przeciwników politycznych. Ugrupowania ekstremistyczne zazwyczaj stanowią margines sceny politycznej danego kraju, ugrupowania czy organizacji”3

3. Ekstremizm polityczny, WIEM, darmowa encyklopedia, [w]: http://portalwiedzy.onet.pl/87387,,,,ekstremizm_polityczny,haslo.html, z dnia: 3.01.2009.

Bibliografia:

1.Ekstremizm polityczny. WIEM, darmowa encyklopedia, [w]: http://portalwiedzy.onet.pl/87387,,,,ekstremizm_polityczny,haslo.html, z dnia: 3.01.2009.

2. K. Skarżyńska (red.) Podstawy psychologii politycznej. Wydawnictwo Zysk i S-ka.
CZEKAM NA WASZE PRACE.

POLECAM:
MIEJSCE NA TWOJĄ REKLAMĘ
SZUKAM TELEPRACY
E-KOREPETYCJE
Wojciexh Kaniuka - Strefa Słowa
PROGRAM DO KASYNA
SZUKAM TELEPRACY
SZUKAM TELEPRACY
Wojciexh Kaniuka - Strefa Słowa
E-KOREPETYCJE
Wojciexh Kaniuka - Strefa Słowa
SZUKAM TELEPRACY
SZUKAM TELEPRACY
SZUKAM TELEPRACY
Wojciexh Kaniuka - Strefa Słowa
E-KOREPETYCJE
Wojciexh Kaniuka - Strefa Słowa
SZUKAM TELEPRACY
SZUKAM TELEPRACY
SZUKAM TELEPRACY
Wojciexh Kaniuka - Strefa Słowa
E-KOREPETYCJE
Wojciexh Kaniuka - Strefa Słowa
SZUKAM TELEPRACY
SZUKAM TELEPRACY
SZUKAM TELEPRACY
Wojciexh Kaniuka - Strefa Słowa
E-KOREPETYCJE
Wojciexh Kaniuka - Strefa Słowa
SZUKAM TELEPRACY
SZUKAM TELEPRACY
SZUKAM TELEPRACY
Wojciexh Kaniuka - Strefa Słowa
E-KOREPETYCJE
Wojciexh Kaniuka - Strefa Słowa
SZUKAM TELEPRACY
SZUKAM TELEPRACY
SZUKAM TELEPRACY
Wojciexh Kaniuka - Strefa Słowa
E-KOREPETYCJE
Wojciexh Kaniuka - Strefa Słowa
SZUKAM TELEPRACY
SZUKAM TELEPRACY
SZUKAM TELEPRACY
Wojciexh Kaniuka - Strefa Słowa
E-KOREPETYCJE
Wojciexh Kaniuka - Strefa Słowa
SZUKAM TELEPRACY
SZUKAM TELEPRACY
SZUKAM TELEPRACY
Wojciexh Kaniuka - Strefa Słowa
E-KOREPETYCJE
Wojciexh Kaniuka - Strefa Słowa
SZUKAM TELEPRACY
SZUKAM TELEPRACY
SZUKAM TELEPRACY
Wojciexh Kaniuka - Strefa Słowa
E-KOREPETYCJE
Wojciexh Kaniuka - Strefa Słowa
SZUKAM TELEPRACY
SZUKAM TELEPRACY
E-KOREPETYCJE
Wojciexh Kaniuka - Strefa Słowa
SZUKAM TELEPRACY
Wojciexh Kaniuka - Strefa Słowa
Wykonanie i Administracja Serwisu: Wojciech Kaniuka - Autopromocja